Çağ Dergi · Askeri Havacılık
Askeri havacılığın doğuşu ve süreçleri.
Askeri Havacılığın geçmişten günümüze nasıl şekil aldığı ve savaşlarda askeri havacılığın önemi.
Askerî havacılık, Türk Silahlı Kuvvetlerinin (TSK) en kritik ve caydırıcı unsurlarından biridir. Hava Harp Okulu mezunu subayların yanı sıra vatan hizmetini yerine getiren er ve erbaşların da görev aldığı bu yapı, ülke savunmasında hayati bir rol üstlenmektedir.
Mehmetçik, askerlik yemininde de ifade edildiği üzere; karada, denizde ve havada her zaman ve her yerde millete ve cumhuriyete doğrulukla, bağlılıkla hizmet etmeyi amaçlar. Askerliğin onurunu ve şanlı Türk bayrağını yüceltmek, bu anlayışın temel hedefleri arasında yer alır.
Türk hava harp tarihinin temelleri, 1 Haziran 1911 tarihinde Harbiye Nezareti bünyesinde Tayyarecilik Komisyonunun kurulmasıyla atılmıştır. Bu tarih, Türk Hava Kuvvetlerinin resmî kuruluş başlangıcı olarak kabul edilir. Ardından 1912 yılında İstanbul Yeşilköy'de Hava Okulu (Tayyare Mektebi) açılmış ve ilk Türk pilotlarının yetiştirilmesine başlanmıştır.
Türk Hava Kuvvetlerinin 1 numaralı pilotu Yüzbaşı Mehmet Fesa Evrensev’dir. Fransa'daki Blériot Uçuş Okulunda eğitimini tamamlayan Evrensev, resmî kayıtlara göre 26 Nisan 1912 tarihinde ilk uçuşunu gerçekleştirmiştir. Teğmen Yusuf Kenan Bey de Mehmet Fesa Bey ile birlikte bu tarihi uçuş eğitimini başarıyla tamamlayan ilk isimlerdendir.
Cumhuriyet Dönemi'ne gelindiğinde, 21 Nisan 1932'de İstanbul Kadıköy'de Vecihi Sivil Tayyare Mektebi kurulmuştur. Türk sivil havacılığının öncülerinden Bedriye Tahir Gökmen, 1932'de bu okulda eğitimine başlayarak 1933 yılında brövesini almış ve Türkiye'nin ilk sivil kadın pilotu olmuştur. Dünyanın ilk kadın savaş pilotu ise Tunceli Harekâtı’ndaki başarılarıyla öne çıkan ve İftihar Madalyası ile ödüllendirilen Sabiha Gökçen’dir.
Nihayet 23 Ocak 1944 tarihinde, hava unsurlarının tek bir çatı altında toplanması amacıyla Hava Kuvvetleri Komutanlığı adıyla müstakil bir komutanlık oluşturulmuştur.
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk uçak fabrikası, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün vizyonuyla 6 Ekim 1926 tarihinde Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi (TOMTAŞ) adıyla Kayseri’de kuruldu. TOMTAŞ bünyesinde 1926 yılında montaj ve üretimine başlanan Junkers A-20 ve Junkers F-13 tipi uçaklar, 1927 yılında ilk test uçuşlarını başarıyla gerçekleştirdi. 1928 yılında yaşanan mali sorunlar nedeniyle faaliyetlerine ara veren fabrika, 1931 yılında Millî Savunma Bakanlığı bünyesinde yeniden açıldı. Tesis, 1950 yılında Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumuna (MKEK) devredilerek günümüzdeki 2. Hava Bakım Fabrika Müdürlüğü (2. Hava İkmal ve Bakım Merkezi) hâline dönüştürüldü.
Bugün Hava Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde; F-16 Fighting Falcon ve modernizasyonu tamamlanmış F-4E Phantom II (Terminator 2020) savaş uçaklarının yanı sıra erken uyarı ve kontrol (HİK), havada yakıt ikmal (KC-135R), nakliye, kargo ve eğitim uçakları aktif görev yapmaktadır.
Son yıllarda insansız hava araçları (İHA/SİHA) alanında yaşanan yerli hamlelerle birlikte Bayraktar TB2, Bayraktar Akıncı, TUSAŞ ANKA ve AKSUNGUR sistemleri TSK envanterinin en güçlü kuvvet çarpanlarından biri hâline gelmiştir. Türkiye'nin 5. nesil millî muharip uçağı KAAN'ın prototip ve test çalışmaları devam ederken, çok katmanlı Çelik Kubbe hava savunma projesiyle de ülkenin hava sahası güvenliğinin en üst seviyeye çıkarılması hedeflenmektedir.
Türk Hava Kuvvetleri, sınır güvenliğini sağlamak ve terör unsurlarını bertaraf etmek amacıyla tarihten günümüze pek çok sınır içi ve sınır ötesi harekâtta kritik rol oynamıştır:
1984 Sıcak Takip Operasyonu (27 Mayıs - 11 Ekim 1984): Kuzey Irak’taki terör odaklarına yönelik ilk geniş kapsamlı operasyonlardan biridir.
1986 Sınır Ötesi Harekâtı (15 Ağustos 1986): F-4 Phantom uçakları ve helikopterlerin katılımıyla terör örgütü sığınaklarına hava harekâtı düzenlenmiştir.
4 Mart 1987 Operasyonu: 30 savaş uçağının katılımıyla sınır ötesindeki kamp ve mühimmat depoları imha edilmiştir.
1991 Süpürge Harekâtı (5 Ağustos 1991): Samanlı Karakolu saldırısının ardından başlatılan sınır ötesi operasyondur.
1992 Kuzey Irak Harekâtı (5 Ekim 1992): Alan ve Aktütün saldırıları sonrası yaklaşık 15 bin personelin ve F-4 uçaklarının katılımıyla gerçekleştirilmiştir.
1995 Çelik Operasyonu (21 Mart 1995): 35 bin personelin yanı sıra F-16 ve F-4 uçaklarının görev aldığı dev boyutlu bir sınır ötesi harekâttır.
1996 Atmaca Harekâtı (5-27 Nisan 1996): Diyarbakır ve Bingöl kırsalında iç güvenlik çerçevesinde icra edilmiştir.
1996 Tokat Operasyonu (14 Haziran 1996): Hava kuvvetleri unsurlarının kara birliklerine yakın hava desteği sağladığı kapsamlı operasyonlardandır.
1997 Çekiç Harekâtı (12 Mayıs 1997): Kuzey Irak'ta 50 bin asker, köy korucuları, F-16, F-4E ve taarruz helikopterlerinin katılımıyla düzenlenen dönemin en geniş çaplı operasyonlarından biridir.
1997 Şafak Harekâtı (25 Eylül 1997): Zap, Basyan ve Nirve-Rekan bölgelerindeki terör kış üslenmelerini engelleyen devam harekâtıdır.
1998 Murat Operasyonu: Diyarbakır, Bingöl, Muş ve Bitlis hattında yürütülen, 24 general ve 40 bin personelin katıldığı Cumhuriyet tarihinin en büyük iç güvenlik operasyonlarından biridir.
2008 Güneş Harekâtı: İsmini şehit Piyade Onbaşı Kasım Aksoy'un kızı Güneş'ten alan harekât, zorlu kış şartlarında Zap, Avaşin ve Hakurk bölgelerine yönelik icra edilmiştir.
2011 Sınır Ötesi Harekâtı: Silvan ve Çukurca saldırıları sonrası Kandil Dağı ve çevresindeki ana üslere F-16, F-4E 2020, tanker uçaklar ve İHA desteğiyle hava bombardımanı düzenlenmiştir.
2015 Şehit Yalçın Operasyonu (24 Temmuz 2015): Kilis sınırında şehit düşen Astsubay Yalçın Nane’nin ardından DEAŞ hedeflerine yönelik 4 adet F-16 ile gerçekleştirilen hava harekâtıdır.
2015 Hendek Operasyonları: Şehir merkezlerine yerleştirilen patlayıcı ve ağır silahlara karşı İHA, SİHA ve F-16 desteğiyle gerçekleştirilen iç güvenlik operasyonlarıdır.
2018 Kararlılık Harekâtı: Hakurk ve Bradost bölgelerinde F-16, SİHA, ATAK helikopterleri ve Bora balistik füzesinin entegre kullanıldığı operasyondur.
2022 Pençe-Kilit Harekâtı: Irak'ın kuzeyindeki Zap, Metina ve Avaşin-Basyan bölgelerinde terör sızmalarını tamamen kapatmak amacıyla yürütülen kilit operasyondur.
Sonuç
Yararlanılan kaynaklardan hareketle, terörle mücadele sürecinde yaklaşık 8 bin kamu görevlisinin ve 800 askerin şehit olduğu belirtilmektedir. Aziz şehitlerimizin ruhları şad olsun.
Türkiye'nin hava savunma sanayisindeki çalışmaları devam etmektedir. Savunma sistemlerinin geliştirilmesi, yerli ve millî hava araçlarının üretilmesi ve mevcut envanterin güçlendirilmesi, ülkenin savunma kapasitesini artırmaya yönelik çalışmalar arasında yer almaktadır.
Yazımın son sözünde şunları ifade etmek isterim:
Bizler; Mecliste, fakültelerde ve sokaklarda Türklük bilincini savunan, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün gençlere yüklediği sorumluluğun farkında olan bireyler olmayı hedefliyoruz. Atatürk'ün Gençliğe Hitabesi'nde vurguladığı üzere, Türk istiklalini ve Türkiye Cumhuriyeti'ni ilelebet muhafaza ve müdafaa etmek temel görevimizdir.
Her alanda kendimizi geliştirmeyi; bilgili, saygılı, vatana ve cumhuriyete yararlı bireyler olmayı amaçlıyoruz. Türk milletinin kendi geleceğini belirlemesini, ülkemizin gelişmesini ve yücelmesini istiyoruz. Bunun için kendimizi geliştirmeye ve ülkemiz için elimizden geleni yapmaya devam edeceğiz.
Aziz Türk milleti, asırlardır tarih yazmıştır ve yazmaya devam edecektir.
Mehmetçik, askerlik yemininde de ifade edildiği üzere; karada, denizde ve havada her zaman ve her yerde millete ve cumhuriyete doğrulukla, bağlılıkla hizmet etmeyi amaçlar. Askerliğin onurunu ve şanlı Türk bayrağını yüceltmek, bu anlayışın temel hedefleri arasında yer alır.
Türk hava harp tarihinin temelleri, 1 Haziran 1911 tarihinde Harbiye Nezareti bünyesinde Tayyarecilik Komisyonunun kurulmasıyla atılmıştır. Bu tarih, Türk Hava Kuvvetlerinin resmî kuruluş başlangıcı olarak kabul edilir. Ardından 1912 yılında İstanbul Yeşilköy'de Hava Okulu (Tayyare Mektebi) açılmış ve ilk Türk pilotlarının yetiştirilmesine başlanmıştır.
Türk Hava Kuvvetlerinin 1 numaralı pilotu Yüzbaşı Mehmet Fesa Evrensev’dir. Fransa'daki Blériot Uçuş Okulunda eğitimini tamamlayan Evrensev, resmî kayıtlara göre 26 Nisan 1912 tarihinde ilk uçuşunu gerçekleştirmiştir. Teğmen Yusuf Kenan Bey de Mehmet Fesa Bey ile birlikte bu tarihi uçuş eğitimini başarıyla tamamlayan ilk isimlerdendir.
Cumhuriyet Dönemi'ne gelindiğinde, 21 Nisan 1932'de İstanbul Kadıköy'de Vecihi Sivil Tayyare Mektebi kurulmuştur. Türk sivil havacılığının öncülerinden Bedriye Tahir Gökmen, 1932'de bu okulda eğitimine başlayarak 1933 yılında brövesini almış ve Türkiye'nin ilk sivil kadın pilotu olmuştur. Dünyanın ilk kadın savaş pilotu ise Tunceli Harekâtı’ndaki başarılarıyla öne çıkan ve İftihar Madalyası ile ödüllendirilen Sabiha Gökçen’dir.
Nihayet 23 Ocak 1944 tarihinde, hava unsurlarının tek bir çatı altında toplanması amacıyla Hava Kuvvetleri Komutanlığı adıyla müstakil bir komutanlık oluşturulmuştur.
Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk uçak fabrikası, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün vizyonuyla 6 Ekim 1926 tarihinde Tayyare ve Motor Türk Anonim Şirketi (TOMTAŞ) adıyla Kayseri’de kuruldu. TOMTAŞ bünyesinde 1926 yılında montaj ve üretimine başlanan Junkers A-20 ve Junkers F-13 tipi uçaklar, 1927 yılında ilk test uçuşlarını başarıyla gerçekleştirdi. 1928 yılında yaşanan mali sorunlar nedeniyle faaliyetlerine ara veren fabrika, 1931 yılında Millî Savunma Bakanlığı bünyesinde yeniden açıldı. Tesis, 1950 yılında Makine ve Kimya Endüstrisi Kurumuna (MKEK) devredilerek günümüzdeki 2. Hava Bakım Fabrika Müdürlüğü (2. Hava İkmal ve Bakım Merkezi) hâline dönüştürüldü.
Bugün Hava Kuvvetleri Komutanlığı bünyesinde; F-16 Fighting Falcon ve modernizasyonu tamamlanmış F-4E Phantom II (Terminator 2020) savaş uçaklarının yanı sıra erken uyarı ve kontrol (HİK), havada yakıt ikmal (KC-135R), nakliye, kargo ve eğitim uçakları aktif görev yapmaktadır.
Son yıllarda insansız hava araçları (İHA/SİHA) alanında yaşanan yerli hamlelerle birlikte Bayraktar TB2, Bayraktar Akıncı, TUSAŞ ANKA ve AKSUNGUR sistemleri TSK envanterinin en güçlü kuvvet çarpanlarından biri hâline gelmiştir. Türkiye'nin 5. nesil millî muharip uçağı KAAN'ın prototip ve test çalışmaları devam ederken, çok katmanlı Çelik Kubbe hava savunma projesiyle de ülkenin hava sahası güvenliğinin en üst seviyeye çıkarılması hedeflenmektedir.
Türk Hava Kuvvetleri, sınır güvenliğini sağlamak ve terör unsurlarını bertaraf etmek amacıyla tarihten günümüze pek çok sınır içi ve sınır ötesi harekâtta kritik rol oynamıştır:
1984 Sıcak Takip Operasyonu (27 Mayıs - 11 Ekim 1984): Kuzey Irak’taki terör odaklarına yönelik ilk geniş kapsamlı operasyonlardan biridir.
1986 Sınır Ötesi Harekâtı (15 Ağustos 1986): F-4 Phantom uçakları ve helikopterlerin katılımıyla terör örgütü sığınaklarına hava harekâtı düzenlenmiştir.
4 Mart 1987 Operasyonu: 30 savaş uçağının katılımıyla sınır ötesindeki kamp ve mühimmat depoları imha edilmiştir.
1991 Süpürge Harekâtı (5 Ağustos 1991): Samanlı Karakolu saldırısının ardından başlatılan sınır ötesi operasyondur.
1992 Kuzey Irak Harekâtı (5 Ekim 1992): Alan ve Aktütün saldırıları sonrası yaklaşık 15 bin personelin ve F-4 uçaklarının katılımıyla gerçekleştirilmiştir.
1995 Çelik Operasyonu (21 Mart 1995): 35 bin personelin yanı sıra F-16 ve F-4 uçaklarının görev aldığı dev boyutlu bir sınır ötesi harekâttır.
1996 Atmaca Harekâtı (5-27 Nisan 1996): Diyarbakır ve Bingöl kırsalında iç güvenlik çerçevesinde icra edilmiştir.
1996 Tokat Operasyonu (14 Haziran 1996): Hava kuvvetleri unsurlarının kara birliklerine yakın hava desteği sağladığı kapsamlı operasyonlardandır.
1997 Çekiç Harekâtı (12 Mayıs 1997): Kuzey Irak'ta 50 bin asker, köy korucuları, F-16, F-4E ve taarruz helikopterlerinin katılımıyla düzenlenen dönemin en geniş çaplı operasyonlarından biridir.
1997 Şafak Harekâtı (25 Eylül 1997): Zap, Basyan ve Nirve-Rekan bölgelerindeki terör kış üslenmelerini engelleyen devam harekâtıdır.
1998 Murat Operasyonu: Diyarbakır, Bingöl, Muş ve Bitlis hattında yürütülen, 24 general ve 40 bin personelin katıldığı Cumhuriyet tarihinin en büyük iç güvenlik operasyonlarından biridir.
2008 Güneş Harekâtı: İsmini şehit Piyade Onbaşı Kasım Aksoy'un kızı Güneş'ten alan harekât, zorlu kış şartlarında Zap, Avaşin ve Hakurk bölgelerine yönelik icra edilmiştir.
2011 Sınır Ötesi Harekâtı: Silvan ve Çukurca saldırıları sonrası Kandil Dağı ve çevresindeki ana üslere F-16, F-4E 2020, tanker uçaklar ve İHA desteğiyle hava bombardımanı düzenlenmiştir.
2015 Şehit Yalçın Operasyonu (24 Temmuz 2015): Kilis sınırında şehit düşen Astsubay Yalçın Nane’nin ardından DEAŞ hedeflerine yönelik 4 adet F-16 ile gerçekleştirilen hava harekâtıdır.
2015 Hendek Operasyonları: Şehir merkezlerine yerleştirilen patlayıcı ve ağır silahlara karşı İHA, SİHA ve F-16 desteğiyle gerçekleştirilen iç güvenlik operasyonlarıdır.
2018 Kararlılık Harekâtı: Hakurk ve Bradost bölgelerinde F-16, SİHA, ATAK helikopterleri ve Bora balistik füzesinin entegre kullanıldığı operasyondur.
2022 Pençe-Kilit Harekâtı: Irak'ın kuzeyindeki Zap, Metina ve Avaşin-Basyan bölgelerinde terör sızmalarını tamamen kapatmak amacıyla yürütülen kilit operasyondur.
Sonuç
Yararlanılan kaynaklardan hareketle, terörle mücadele sürecinde yaklaşık 8 bin kamu görevlisinin ve 800 askerin şehit olduğu belirtilmektedir. Aziz şehitlerimizin ruhları şad olsun.
Türkiye'nin hava savunma sanayisindeki çalışmaları devam etmektedir. Savunma sistemlerinin geliştirilmesi, yerli ve millî hava araçlarının üretilmesi ve mevcut envanterin güçlendirilmesi, ülkenin savunma kapasitesini artırmaya yönelik çalışmalar arasında yer almaktadır.
Yazımın son sözünde şunları ifade etmek isterim:
Bizler; Mecliste, fakültelerde ve sokaklarda Türklük bilincini savunan, Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün gençlere yüklediği sorumluluğun farkında olan bireyler olmayı hedefliyoruz. Atatürk'ün Gençliğe Hitabesi'nde vurguladığı üzere, Türk istiklalini ve Türkiye Cumhuriyeti'ni ilelebet muhafaza ve müdafaa etmek temel görevimizdir.
Her alanda kendimizi geliştirmeyi; bilgili, saygılı, vatana ve cumhuriyete yararlı bireyler olmayı amaçlıyoruz. Türk milletinin kendi geleceğini belirlemesini, ülkemizin gelişmesini ve yücelmesini istiyoruz. Bunun için kendimizi geliştirmeye ve ülkemiz için elimizden geleni yapmaya devam edeceğiz.
Aziz Türk milleti, asırlardır tarih yazmıştır ve yazmaya devam edecektir.